Гомдол, мэдээллийн дагуу шалгалтын ажиллагаа явуулахад иргэн Б нь “Хүүхдийн хичээлийн хоцрогдол арилгах 1 сарын хугацаатай сургалт өгнө” гэх нэрийдлээр нэр бүхий иргэдээс нийт 6,754,000 төгрөг залилж хохирол учруулжээ.

Дээрх хэргийг Дархан-Уул аймгийн Цагдаагийн газар шалгаж, холбогдох ажиллагааг явуулж байна.

Иргэд эцэг эх, асран хамгаалагч та бүхэн аливаа сургалт, үйлчилгээний талаар мэдээлэл авахдаа тухайн этгээд, байгууллагын үйл ажиллагааг бодит эсэхийг сайтар нягталж, гэрээ, баримтгүйгээр төлбөр төлөхөөс татгалзаж, холбогдох баримт бичгийг нотариатаар баталгаажуулахыг цагдаагийн байгууллагаас зөвлөж байна.

Ингэснээр 2026 оны дөрөвдүгээр сарын 2-ны өдрөөс эхлэн АНУ-ын B1/B2 (бизнес/жуулчны) визийн шалгуур хангасан Монгол Улсын иргэд 10,000 ам.доллар хүртэлх хэмжээний барьцаа (визийн бонд) төлөх шаардлагатай болсон. Энэхүү шаардлага нь 2026 оны дөрөвдүгээр сарын 2-ны өдрөөс өмнө олгогдсон хүчинтэй визтэй иргэдэд хамаарахгүй.

Түүнчлэн АНУ руу F болон M ангиллын визээр суралцахаар явж буй оюутнуудаас визийн бонд шаардахгүй талаар Монгол Улс дахь Америкийн Нэгдсэн Улсын Элчин сайдын яамнаас мэдээллээ.

Энэ нь зөвхөн шаардлага хангасан бизнес/жуулчлалын B1/B2 ангиллын виз мэдүүлэгчдэд хамаарна. АНУ-ын визийн талаарх албан ёсны мэдээллийг https://mn.usembassy.gov/ болон https://travel.state.gov/.../countries-subject-to-visa... цахим хуудаснуудаас авахыг тус Элчин сайдын яамнаас санууллаа.

Угсармал орон сууцуудыг дулаалснаар эрчим хүчний хэрэглээг 31 хувиар хэмнэж, иргэд ая тухтай орчинд амьдрах нөхцөл бүрдэх, барилгын ашиглалтын хугацаа уртсах зэрэг олон давуу талтай юм.

Тухайлбал, “Улаанбаатар хотын орон сууцны эрчим хүчний үр ашгийг дээшлүүлэх” төслийг 2023–2027 онд хэрэгжүүлж, өнөөдрийн байдлаар эхний ээлжийн 45 барилгын дулаалгын ажил үргэлжилж байна.

Тухайн байршилд өнөөдөр албаны хүмүүс ажиллалаа.

Энэ үеэр УБЗАА-ны Хотын инженерийн дэд бүтцийн газрын дарга, ерөнхий инженер Л.Алтангэрэл “Улаанбаатар хотын хэмжээнд байгаа 1077 угсармал орон сууцыг үе шаттай дулаалж байна. 2025 оны байдлаар 370 блок орон сууцыг дулаалсан. 2025-2027 онд “Улаанбаатар хотын орон сууцны эрчим хүчний үр ашгийг дээшлүүлэх” төслийн хүрээнд нийт 210 орчим блок угсармал орон сууцыг дулаална. Үүнээс 2025-2026 онд 115 блок орон сууцыг дулаална. Дулаалгад эрдэс хөвөн ашиглаж, металл фасад, хөнгөн цагаан рам барьж байна. Фасадаас гадна дээврийн дулаалга, дээврийг мембранаар солих, узель солих ажил хийгдэнэ. Дулаалгад эрдэс хөвөн ашиглаж байгаа нь их онцлогтой. Эрдэс хөвөн нь гал дэмждэггүй, насжилт удаан, чийг татах зэрэг хүндрэлтэй байдал үүсгэхгүй.

Нийслэлээс гал дэмждэг хөөсөн дулаалгыг зогсоож, эрдэс хөвөн, металл, чулуун фасад бүхий орчин үеийн чанартай материалаар барилга орон сууц дулаалж, барихыг дэмжиж байгаа. Үүний нэг жишээ бол энэхүү төсөл. Угсармал орон сууцны дулаалгын чанар, аюулгүй байдалд иргэд хөндлөнгийн хяналт тавьж байгаа” гэдгийг онцоллоо.

Улаанбаатар хотын хэмжээнд байгаа 1077 угсармал орон сууцыг дулаалснаар Дулааны 2 дугаар цахилгаан станцын үйлдвэрлэж буй дулаантай тэнцэхүйц хэмжээний дулааны эрчим хүчийг хэмнэх тооцоо гарчээ.

“Улаанбаатар хотын орон сууцны эрчим хүчний үр ашгийг дээшлүүлэх” төслийн ахлах мэргэжилтэн С.Түвшинхүү “Угсармал орон сууцны дулаалгын ажлын гүйцэтгэлд өдөр тутмын байнгын хяналт тавьж байна. Германаас мэргэжилтэн ажиллаж байна. Долоо хоног тутамд бүх барилгаа эргэж, чанартай материалуудыг технологийн дагуу хэрэглэж байна уу гэдгийг хянадаг. Галд шатдаггүй эрдэс хөвөн материалтай 15 см зузаан дулаалгыг хананд технологийн дагуу бэхэлж суулгаж байна. Энэ харагдаж байгаа хөх өнгөтэй материал бол салхи нэвтрүүлдэггүй дотроос үүссэн чийгийг чөлөөтэй гадагш гаргадаг “амьсгалдаг тууз” гэж ч нэрлэдэг. Технологийн дагуу зааг завсаргүй бүрж, мөн металл өнгөлгөөг хийж байна” гэв.

Угсармал орон сууцны дулаалгын ажлыг гүйцэтгэж байгаа "Буяннэмэх интер" ХХК-ийн захирал Б.Хишигбаяр “Баянгол дүүргийн 14 дүгээр хорооны нутаг дэвсгэрт нийт 5 блок байрны дулаалгын ажлыг гүйцэтгэж байна. Оршин суугчид тун сэтгэл ханамжтай, илүү дулаахан болсныг хэлж байна. Фасад засвар нэгдүгээр сараас эхэлсэн. Тавдугаар сарын 30-нд дуусгах төлөвлөгөөтэй байгаа” гэлээ.

“Улаанбаатар хотын орон сууцны эрчим хүчний үр ашгийг дээшлүүлэх” төслийн санхүүжилтийг Хот байгуулалт, барилга, орон сууцжуулалтын яам, нийслэлийн хөрөнгө оруулалт, Германы олон улсын хамтын ажиллагааны байгууллагын буцалтгүй тусламжаар хэрэгжүүлж байна. Үндсэн хэрэгжүүлэгчээр Улаанбаатар хотын Захирагчийн ажлын алба ажиллаж байна. Энэхүү дулаалгын төслийг үр ашигтай, иргэнд ээлтэй байдлаар төлөвлөж, оршин суугчид хяналт тавин ажиллаж байгааг албаны хүмүүс онцолж байна.

Нийтэлсэн: НЗДТГ-ын хэвлэл мэдээлэл, олон нийттэй харилцах хэлтэс

Америк тивийн улаан арьстангууд, Африкийн негрүүд, Австрали тивийн уугууд хүмүүс, Европын цагаан арьстангууд, Ази тивийн шар арьстангууд бүгд нэг л зүйлийн мичний үр хойчис гэж үү? Тийм бол тэр нь чухам юугаар хөдөлшгүй нотлогддог юм бэ? Дээр тавьсан болон бусад олон асуултуудад хариулах гэж “Байгалийн хувьслын философи” номоо би анх бичиж хэвлүүлсэн юм. Нэмж, засаж, өтгөтгөсөөр 4 удаа хэвлүүллээ. Ойлгож чадах, хэрэгтэй санаа, үнэлгээ хэлж чадах, шинэ нөхцөлд шинээр сэтгэж, өнгөрсөн дэх зарим төөрөгдлийг залруулахад тусалж чадах хэмээн үнэлж болох 18 хүнд би энэ номоо бэлэглэж уншуулаад, ярилцлага зохион байгуулах гэж оролдсон юм. Тэр хүмүүсийн хагасаас илүү нь санал, зөвлөгөө, үнэлгээ өгч чадахгүй гэцгээсэн. Үлдэх цөөхөн нь санал, сэтгэгдлээ бичгээр өгсөн юм. Тэр сэтгэгдлүүдийг ямар ч редакцигүйгээр би “Судалгааны бүтээлийн эмхэтгэл” номдоо хэвлүүлж нийтэд танилцуулсан болно. ШУА-ийн ерөнхийлөгч, дэд ерөнхийлөгч байсан хүмүүс уншсан атлаа тодорхой санал, сэтгэгдэл хэлж чадахгүй байна гэцгээсэн. Дараа нь би “Монголын түүхийн философи” номынхоо 9-р хэвлэлийг судлаачдад тарааж уншуулаад өгсөн санал, сэтгэгдлийг нь мөн л ямар ч редакцигүйгээр хэвлүүлж, нийтэд танилцуулсан юм. Энэ бол XXI зууны 20-иод онд болсон үйл явдал. Судлаачдын ахмад болон дунд үеийнхэн бараг бүхэл бүтнээрээ шахам амьд сэрүүн байсан цаг үе юм шүү.

Цаг хугацаа нь хангалттай (тус бүр 3 сар) байсан боловч бүгд л “ноцтой, хэрэгтэй зүйл хэлж чадахгүйнээ” гэцгээсэн юм... Эргэх холбоо (уншигчдын зүгээс), санал, шүүмж (бичгээр нэр, хаягтайгаа, он сартайгаа), магтсан ч бай, муучилсан ч бай судлаачдын сэтгэгдэл олон байх нь хэнд ч хэрэгтэй байдаг л даа. Энэ талаар миний бие 50 гаруй жилийн туршид сэтгэл ихэд дундуур л явж ирлээ. Юугий нь нуух билээ. Эрдэм шинжилгээний бага хурлууд, онол-аргазүйн семинарууд, диссертациудын хамгаалалт мэтийн арга хэмжээнүүдийн чанар, үр өгөөж сүүлийн 30 гаруй жилийн туршид байнга л уруудсаар, муудсаар ирлээ. Ийм арга хэмжээнүүдийн явц, үр дүнг мөнгөөр үнэлэх болсон нь элдэв булхай, худал магтаал, төлбөртэй саналуудыг л ихэд өөгшүүлжээ. Худалдагдсан саналын тоо, хувиар л үнэлгээ өгөгдөж байх болов. Улстөрчдийн үйл ажиллагаанд элдэв булхай байж болох, бүр байсаар ирсэн нь үнэн билээ. Гэхдээ шинжлэх ухааны үйл ажиллагаанд тийм хуурамчлал, булхай, худалдагдсан санал, үнэлгээ байж хэрхэвч болохгүй шүү дээ. Шинжлэх ухааны үйл ажиллагаанд худал, хуурамчлал газар авах, өргөжих нь нийгэмд тун ч их хортой, ямар ч үед байж боломгүй үзэгдэл юм. Энэ байдлыг эрдэм шинжилгээний байгууллага, газрууд бүр үзэн ядах, үл тэвчих, хатуу тэмцэх ёстой.

Богд хаант Монгол улсын үед (10 гаруй жилийн туршид) бээл, бээс, гүн гэх мэтийн цол хэргэмийг мөнгө, хөрөнгөөр худалдаж авч байсны адилаар доктор, академич цолыг одоо мөн л худалдаж, эсвээс дарга нарт шагнал болгон өгсөн жишээ, баримт ч яригдах болжээ. Академич цолны төлөөх өрсөлдөөний улмаас хувь хүмүүс хоорондоо муудалцаж, бүр гар зөрүүлсэн тухай ч дуулдаж байв. Бүтээл, нээлт, чанартай ном туурвих хүсэл ба чадвар үгүй хүмүүсийн олон он дамнуулан хийдэг ажил нь, бүр нэр, нүүргүй тэмүүлдэг хүсэл нь элдэв хавтас, диплом, одон, медаль болчихлоо. “Эрдмийн зэрэг хамгаалуулах” нэртэй нэгэн бизнес, авлигын нэгэн төрөл ийнхүү Монголд маань цэцэглэж эхэлжээ. Энэ бол тун олон муу үр дагавартай ялзрал юм. Мэдлэг гэхээр юмгүй шахам багш нар, эрдэмгүй эрдэмтэд, их дээд сургуулиудын тэнхимийн эрхлэгчид (хуурамч зэрэг, цолтой) өнөөдөр гэхэд л олон болчихоод байна. Хулхи эрдэмтдийн бичсэн, туурвисан нь чанарын хувьд даан ч дээ гэхээр сулхан, дээрээс нь ардчилсан төр, нийгмийн тухайд бол ганцхүү дан хөөсрүүлсэн магтаал, ерөөл л байх болов. Үнэндээ бол дутагдал, согоггүй нийгэм, төрийн тогтолцоо гэж байхгүй шүү дээ. 30 гаруйхан жилийн дотор, цөөн хүн амтай, жижигхэн Монголд маань гэхэд л ямар олон сөрөг үзэгдэл “ардчилал, хүний эрх, чөлөөт байдал” гэх нэр, далбааны дор буй болсон билээ? Хор, уршгийг нь бид бүхэн арьс, махан дэрээ амсаад л, мэдрээд л сууцгааж байгаа юм.

Тийм хүн гарч ирээд улс, эх орноороо тоглочихсон, сүйрүүлчихсэн баримт, жишээ цөөн биш болчихлоо. Тохируулга авдаг хэмээн цайруулдаг хаос байдал, хар массын элдэв болчимгүй доргилт, хөөрөл үймээн самуун бол удаах том дутагдал, аюул юм. Ардчилал, чөлөөт байдал нэрийн дор анархизм, гэмт хэрэг, авлига, мансууруулах бодисын хэрэглээ өсдөг нь бас л нэг дутагдал, аюул. Энэчлэн тоочвол алдаа, дутагдалгүй нийгэм, төрийн тогтолцоо гэж байхгүй л дээ. Гэхдээ л ард түмэн бүгдийг нь мэдэж, тооцож байх нь зөв шүү дээ. Судлаачид бол үнэнийг л өгүүлэх, бичих үүрэгтэй. Олон зуун судлаач дунд олон арван жил (50 гаруй жил) амьдарч, ажилласан хүмүүсийн нэг нь би юм. Тэднээс олон хүнийг би сайн таньдаг, ажил, амьдралыг нь ч сайн мэддэг байлаа. 50-60 жил нийгэм судлаачидтай зэрэгцэн ажиллаж, амьдрахад сайн, муу олон зүйлийг нүдээр харах, чихээр сонсох юм. Яг өнөөдрийн дүр зураг, нөхцөл байдал нь ч надад тов тодорхой гэж хэлж болно. Улстөрийн олон нам, олон үзэл, онол зэрэгцэн оршиж буй нийгэмд нийгэм судлаачдын олонхи нь мөн л олон үзэл сурталд хуваагдан, олон янз болцгоодог юм байна.

Тэр мөртлөө итгэсэн, автсан үзэл суртал, онолоо монгол үг, утгаар тайлбарлаж чадахгүй, түүндээ бухимдаж уцаарлах нь ч харагдаж, мэдрэгдэж, нэг л сонин болцгоочихсон хүмүүс байх юм. “Автсан, итгэсэн үзэл онолоо үнэн, зөв амьдралд нийцтэй, ирээдүй ба хувьсалд зохимжтой гэдгийг нь эргэж дахин нягтал, өөртөө тов тодорхой болго” гэж би тэдэнд зөвлөсөөр байна. Зарим нь бүр тархиа угаалгачихсан, кодлогдсон хүн мэт байх нь их сэжигтэй санагддаг. Нэг л үзэл сурталд эргэлтгүй автуулдаг “чип, кодлол, гипноз” мэтийг хэрэглээд тэднийг нэгмөсөн төөрөгдүүлчихсэн юм биш байгаа гэж ч хардах болов...

Трансжендер тамирчид эмэгтэйчүүдийн эсрэг өрсөлдөх нь шударга эсвэл шударга бус эсэх асуудал сүүлийн хэдэн жил ихээхэн маргаан, мэтгэлцээн өрнүүлсэн. Ийнхүү олимпын хороо шийдвэр гаргаснаар олон улсын спортын холбоод мөн адил арга хэмжээ авах магадлалтай юм.

2028 онд Лос-Анжелест болох олимпын эмэгтэйчүүдийн төрөлд өрсөлдөх хүсэлтэй бүх тамирчин SRY генийн шинжилгээ өгөх шаардлагатай болно. Олимпын хороо “Баримт, нотолгоо дээр үндэслэн Олон улсын олимпын хороо SRY ген нь амьдралын туршид тогтмол илэрдэг, аливаа тамирчин эрэгтэй хүний бэлгийн хөгжилд орсон гэдгийг харуулдаг нарийвчлал өндөр нотолгоо гэж үзэж байна” хэмээжээ.

Тестийг шүлс, амны хөндийн арчдас эсвэл цусны дээжээр хийнэ. Олон улсын олимпын хороо мэдээлснээр тамирчин тус шинжлигээг ганц удаа л өгөх шаардлатай аж.

Тэрээр "Сар бүрийн 4 болон 25-ны өдөр гол нийлүүлэгчдээс үнийн санал ирдэг. Уг үнийн санал ирсний дараа Үнийн зөвлөлийг хуралдуулахаар төлөвлөж байна. Сар бүрийн 25-ны өдөр манай гол нийлүүлэгч болох ОХУ-аас үнэ ирдэг. Ийнхүү санал болгосон үнэ ирсний дараа хуралддаг. Бид бүтээгдэхүүнээ олон улсын зах зээлийн үнээр худалдан авдаг. АИ-92 шатахууныг тодорхой хэмжээнд тогтворжуулах гэрээний үндсэн дээр хэрэгжүүлж байна. Харин бусад бүтээгдэхүүний хувьд олон улсын зах зээлийн үнээр худалдан авч байна. Олон улсын нөхцөл байдалтай холбоотойгоор үнэд тодорхой хэмжээний өөрчлөлт орох нь ойлгомжтой болсон. Бид  газрын тосны бүтээгдэхүүний нөөцтэй байх шаардлагатай. Монгол Улс бусад улс оронтой харьцуулахад газрын тосны бүтээгдэхүүнийг маш бага хэмжээгээр нөөцөлдөг. Үүнийг нэмэгдүүлэхийн тулд богино хугацаанд аж ахуйн нэгжүүдийг дэмжих шаардлагатай байна. Үүнд 20 тэрбум төгрөг төсөвлөсөн. Энэ ажлын хүрээнд аж ахуйн нэгжүүдийн агуулах барих ажлыг эрчимжүүлж байна.

Энэ онд багтаан ойролцоогоор 150 мянган м.куб багтаамжтай агуулахыг нэмж ашиглалтад оруулахаар төлөвлөж байна.

Үнийн зөвлөл 2026 оны гуравдугаар сарын 26-ны өдөр хуралдах болов уу гэж таамаглаж байна. Үнийн өөрчлөлт, зөрүү их байгаа тул үнийг бага хэмжээгээр нэмэх нь зүйтэй гэсэн саналыг аж ахуйн нэгжүүд гаргаж байна. Гэхдээ ирэх сард нийлүүлэх үнийн саналыг хараахан аваагүй байгаа учраас энэ асуудлыг түр хойшлуулсан. Дөрөвдүгээр сарын үнийн санал хараахан ирээгүй байгаа ч үнэ нэмэгдэх нь гарцаагүй. Аж ахуйн нэгжүүдийн зүгээс дунджаар 1000 төгрөгөөр нэмэх санал ирүүлсэн. Гаалийн албан татварыг 5 хувь хүртэл зохицуулах боломжийг Засгийн газрын холбогдох тогтоолд тусгасан. Гэвч энэ нь зөвхөн 5 хувийн зохицуулалтын тухай юм. Харин бодит байдал дээр дэлхийн зах зээл дээр газрын тосны бүтээгдэхүүний үнэ 60–70 хувь өссөн байна. Үнийн өсөлтийн нөлөөг иргэд болон аж ахуйн нэгжүүдэд аль болох бага мэдрүүлэх арга хэмжээнүүдийг авч хэрэгжүүлж байна.

Шатахууны нөөцийн хувьд АИ-92 шатахуун 41 хоногийн, дизель түлш 21 хоногийн нөөцтэй байна. Тасалдал, хомсдол үүсэх эрсдэл одоогоор байхгүй" хэмээн ярилаа.

Байнгын хорооны хуралдаанаар хоёр асуудал хэлэлцсэний эхэнд Хүүхэд хамгааллын тухай хуульд заасан хүүхэд үе тэнгийн дээрэлхэлтэд өртөхөөс урьдчилан сэргийлэх, хамгаалах арга хэмжээ авах заалтын хэрэгжилтийн талаарх Гэр бүл, хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын, Боловсролын болон Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд нарын мэдээллийг сонслоо.

 

 

Хүүхэд хамгааллын тухай хуульд нэг буюу хэд хэдэн хүүхэд өөр нэг буюу хэд хэдэн хүүхдийг бие махбод, сэтгэл санааны хувьд гэмтээх, зовоох, ялгаварлан гадуурхах, айлган сүрдүүлэх, заналхийлэх зорилготой түрэмгий зан үйлээ санаатайгаар, удаа дараа биеэр, амаар болон цахим орчинд үйлдэхийг “үе тэнгийн дээрэлхэлт” гэж тодорхойлсон.

Гэр бүл, хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын Т.Аубакир мэдээлэлдээ 2024-2026 оны 03 дугаар сарын 13-ны байдлаар нийт үе тэнгийн дээрэлхэлтийн 2300 дуудлага хүүхдийн шуурхай тусламжийн 108 утсанд бүртгэгдсэний 214-д анхан шатны сэтгэл зүйн зөвлөгөө өгч, 2086-д хүүхэд хамгааллын үйлчилгээ үзүүлсэн байна. Үе тэнгийн дээрэлхэлтэд өртсөн хүүхдүүдийн 24.6 хувь нь эмэгтэй, 75.4 хувь нь эрэгтэй, мөн дийлэнх нь 11-14 насныхан байгааг сайд мэдээлж, 69.6 хувь нь боловсролын орчинд үйлдэгдэж байгааг анхаарууллаа. Бас нэг анхаарах асуудал бол дээрэлхэлтэд өртсөн хохирогчдын мэдээллийн 55.3 хувийг Гэмтэл согог судлалын үндэсний төвөөс өгч буй явдал юм. Гэмтэл бэртэл авч эмчлүүлэх хэмжээнд хүрсэн хойно нь л энэ нөхцөл байдлыг илрүүлж байна гэсэн үг юм.

 

 

Үе тэнгийн дээрэлхэлт, цахим орчин дахь хүүхдийн эрхийн хүчирхийллээс урьдчилан сэргийлэх хүрээнд төрийн болон төрийн бус байгууллага, хүүхдийн оролцооны байгууллагууд хамтран 2023-2025 онд “Найз байя”, “Чи ганцаараа биш” “Нууцтай байх эрх”, “Нэгдүгээрт хүүхэд” “Зөв байя”, “Хамтдаа хамгаалъя”, “Цахим орчинд эерэг байя”, “Z-Time”, “Бүтээгч ирээдүйг хамтдаа бүтээнэ”, “Because I am a Girl”, “Хүний эрхээс хүүхдийн эрх”, “Миний цахим хэрэглээ” зэрэг 290 төрлийн сургалт, нөлөөллийн ажил, “Дээрэлхэлт дэлгэрэх ёсгүй” зэрэг үндэсний хэмжээний аяныг зохион байгуулсан байна. Эдгээрт давхардсан тоогоор нийт 578,654 хүүхэд, 168,883 эцэг эх асран хамгаалагч хамрагджээ.

Цаашид 108 утсанд ирж буй боловсролын орчин дахь хэрэг, зөрчлийн дуудлагыг сургуулийн нийгмийн ажилтны, эсвэл боловсролын салбарын программтай шууд холбож, шуурхай хамтран ажиллах боломжийг бүрдүүлэх, сургууль бүрд нээлттэй суваг ажиллуулах, хүүхэд хамгааллын явуулын үйлчилгээ бий болгох, эцэг эхчүүдийг бэлтгэх, сургуулийн нийгмийн ажилтан, сэтгэл зүйчдийг сургах, сайн дурын эргүүл ажиллуулах, нөлөөллийн аян, арга хэмжээг тогтмолжуулах, хүүхдийн оролцооны клуб, эрсдэлтэй орчныг илрүүлэх, төрийн захиргааны болон төрийн бус байгууллага хамтран ажиллах талаар тодорхой саналуудыг хэлсэн юм.

 

 

Боловсролын дэд сайд Д.Гантулга мэдээлэлдээ салбарын статистик тоонуудыг товч дурдаж, сургуулийн сэтгэлзүйч, нийгмийн ажилтнуудын үйл ажиллагааны талаар тодотгосон юм. 2024-2025 оны хичээлийн жилд 421 сэтгэл зүйч ажиллаж байсан бол энэ хичээлийн жилд 799 сэтгэл зүйч болж 378 ерөнхий боловсролын сургууль шинээр сэтгэл зүйчтэй болсон байна. Мөн өмнөх хичээлийн жилд 953 нийгмийн ажилтан ажиллаж байсан бол энэ хичээлийн жилд 978 болж, 25-аар нэмэгджээ. Сургуулийн орчны хүүхэд хамгааллын үйлчилгээний тайланг тусгай маягтаар жил бүр авч буйг тэрбээр танилцуулж, 2024-2025 оны хичээлийн жилд 886 сургуульд хүүхэд хамгааллын бодлогыг мөрдөж, 7939 хүүхэд хамгааллын багийн гишүүд ажилласан, эрсдэлийн үнэлгээнд хамрагдсан 748,378 суралцагчийн 58055 нь дунд, өндөр эрсдэлтэй гэж үнэлэгдсэнээс 16117 суралцагч үе тэнгийн дээрэлхэлтэд өртсөн гэсэн тайланг танилцуулав. Мөн 5165 суралцагчийг бусад байгууллагын хамгааллын үйлчилгээнд зуучилж, 47541 суралцагчийг нөхөн сэргээх үйлчилгээнд, 698983 суралцагч, 379454 багш, ажилтан, эцэг эх, асран хамгаалагчийг сургалтад хамруулсан байна. Түүнчлэн 310826 суралцагч, 224194 багш, ажилтан, эцэг эх, асран хамгаалагчид зөвлөгөө өгчээ.

Үргэлжлүүлэн дэд сайд Хүүхэд хамгааллын тухай хуулийн холбогдох зүйл, заалтын хэрэгжилтийг нэг бүрчлэн тодорхой дурдаж, Нийгмийн сүлжээнд хүүхдийн оролцоог зохицуулах тухай хуулийн төслийг боловсруулаад байгаа талаар танилцуулсан юм. Энэ хууль батлагдсанаар хүүхдийг цахим дарамт, заналхийлэл, эрсдэлт нөхцөлд өртөхөөс урьдчилан сэргийлэх, хамгаалах харилцааг зохицуулах юм.

 

 

Мөн хуралдаанд Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд Б.Энхбаяр мэдээлэл хийлээ. Тэрбээр хүхэд хамгааллын тогтолцоо, удирдлага, зохион байгуулалтын талаар ярьж, хууль зүйн асуудал эрхэлсэн Засгийн газрын гишүүн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаан дахь хүүхэд хамгааллыг хэрэгжүүлж буйг тайлбарласан юм. Үүний хүрээнд Гэр бүлийн хүчирхийлэл, хүүхдийн эсрэг гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх дэд зөвлөл, Хүчирхийллийн эсрэг үндэсний хороог байгуулж, “Хүчирхийлэлтэй тэмцэх, урьдчилан сэргийлэх цогц үйл ажиллагаааны 2026-2030 оны төлөвлөгөө”-г боловсруулсан талаар ярьж, Гэр бүлийн тухай хуулийн шинэчилсэн найруулга, Гэр бүлийн хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн төслүүдийг боловсруулан Улсын Их Хурлын 2025 оны намрын ээлжит чуулганаар хэлэлцүүлж, хэлэлцэхийг дэмжсэн гэдгийг хэлсэн юм. Гэр бүлийн хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн төсөлд нийслэл дэх Гэр бүл, хүүхдийн анхан шатны тойргийн шүүхээс хэргийн харьяаллыг тогтоох, өсвөр насны хүүхдийн үйлдсэн эрүүгийн хэргийг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд хүүхдийн ашиг сонирхлыг хангах асуудлыг нарийвчлан зохицуулахаар тусгасан байна. Түүнчлэн цагдаагийн байгууллагын дэргэд тав, Хүүхэд, гэр бүлийн хөгжил, хамгааллын ерөнхий газрын дэргэд гурав, нийт найман “Хүүхдэд ээлтэй өрөө”, мөрдөн шалгах байгууллагууд “Хүүхдээс мэдүүлэг авах” 55 өрөө ажиллуулж буйг сайд танилцуулж, насанд хүрээгүй хохирогчийн эрхийг хамгаалах, хүүхдийн эсрэг болон хүүхдийн үйлдсэн гэмт хэргийг дагнан мөрдөн шалгах үүрэг бүхий 120 эмэгтэй мөрдөгч цагдаагийн байгууллагын хэмжээнд ажиллаж байгааг дурдлаа.

 

 

Сүүлийн хоёр жилийн байдлаар улсын хэмжээнд 3215 хүүхэд холбогдсон 2508 гэмт хэрэг гарсан бол 5651 хүүхэд хохирсон 5199 гэмт хэрэг үйлдэгджээ. 2025 оны байдлаар бүх шатны боловсролын байгууллагын орчимд 208 гэмт хэрэг, 134 зөрчил бүртгэгдсэн нь өмнөх оны мөн үетэй харьцуулбал гэмт хэрэг 53 буюу 20.3 хувиар, зөрчил 11.2 хувиар тус тус буурчээ. Улсын хэмжээнд гэр бүлийн хүчирхийллийн хохирогчийг түр хамгаалах 22 байр, нэг цэгийн үйлчилгээний 17 төв ажиллаж байгаагаар 2025 онд нийт 4695 иргэн үйлчлүүлсэн байна. Тэдний 42 нь насанд хүрсэн эрэгтэй, 1251 эмэгтэй хүн, 3402 хүүхэд байжээ. Гэр бүлийн хүчирхийлэлтэй тэмцэх тухай хуулийн 20 дугаар зүйл, Хүүхэд хамгааллын тухай хуулийн 45 дугаар зүйлд заасан чиг үүргийг хэрэгжүүлж, сум, баг, хорооны хэмжээнд хүүхэд хамгааллын үйлчилгээ үзүүлэх хамтарсан 764 багт нийт 6000 гаруй гишүүн ажиллаж байна.

 

 

Хүүхэд хамгааллын тухай хуулийн хэрэгжилт, үе тэнгийн дээрэлхэлтээс сэргийлэх ажил, арга хэмжээний талаарх яамдын мэдээлэлтэй холбогдуулан Улсын Их Хурлын гишүүн Д.Ганмаа, Л.Мөнхбаясгалан, С.Эрдэнэбат, Б.Бат-Эрдэнэ, Б.Пунсалмаа, Г.Лувсанжамц, Ж.Галбадрах, О.Саранчулуун нар асуулт асууж, хариулт авлаа. Улсын Их Хурлын гишүүн Д.Ганмаа статистик мэдээлэлд дурдагдаж буй тоо баримтыг лавшруулан тодруулж, эх сурвалж, дата анализ болон хариуц арга хэмжээний асуусан бол Улсын Их Хурлын гишүүн Л.Мөнхбаясгалан үе тэнгийн дээрэлхэлтийн шинж байдал, үр дагавар болон үүний эсрэг авах ял шийтгэлийн бодлого, мөн сургуулийн сэтгэлзүйчдийн хүзрэлцээ, ажиллах нөхцөл боломжийн талаар асууж, хариулт авав. Улсын Их Хурлын гишүүн С.Эрдэнэбат сайд, дэд сайд нарын мэдээлэлд дурдагдсан “боловсролын орчин” гэдэгт сургууль, түүний орчмын ямар орон зайг хамруулж буйг тодруулаад, нийгэмд шуугиан тарьж буй гэмт үйлдлүүд гарсан тодорхой байршлуудад анхаарал хандуулж ажиллахыг зөвлөсөн юм. Мөн тэрбээр сургуулийн нийгмийн ажилтнуудыг чадавхжуулах шаардлага байгааг хэлж байлаа. Улсын Их Хурлын гишүүн Б.Бат-Эрдэнэ TikTok платформыг хаах шаардлагатайг дурдан, холбогдох байгууллага, албан тушаалтнаас энэ талаар тодруулахад хууль байхгүй тул хаах боломжгүй гэсэн хариу ирснийг өгүүлж, эцэг эхчүүд, томчууд хүүхдээ хамгаалах талаар огт үйлдэл хийхгүй байгааг шүүмжлэв. Улсын Их Хурлын гишүүн Б.Пунсалмаа гэр бүлийн түвшинд хүүхдийн хүчирхийллийн эрсдэлийг судалсан эсэхийг тодруулж, сэтгэл зүйчийн ажил үүргийг тодотгон ярьсан бол Улсын Их Хурлын гишүүн Г.Лувсанжамц соён гэгээрүүлэх, урьчилан сэргийлэх нөлөөллийн ажлуудын үр дүн яаж гарсан, түүнийг хэрхэн тойдорхойлж, хэмжиж байгааг асуув. Түүнчлэн Улсын Их Хурлын гишүүн О.Саранчулуун үе тэнгийн дээрэлхэлтийн эсрэг боддлого, төлөвлөгөөтэй сургууль хэчнээн байгааг асууж, аюулгүйн сүлжээг хэрэгжүүлэхэд шаардагдах дата өгөгдлийн бааз суурийн талаар тодруулсан юм.

 

 

Улсын Их Хурлын гишүүдийн асуултад хариулахдаа Боловсролын сайдын зөвлөх Ц.Алтансор “Аюулгүйн сүлжээ”-ний үндэсний загварыг тодорхой танилцуулсан юм. Үе тэнгийн дээрэлхэлтийн талаарх ойлголтыг хүүхэд, эцэг эх, сургууль, багш, олон нийтийн түвшинд өөрчлөх, нэгтгэх, тэдний идэвх, оролцоог хангах замаар уг үзэгдлийг таслан зогсооход аюулгүйн сүлжээний зорилго чиглэж байгаа аж. Энэ бол зөвхөн хүүхдийн асуудал бус системийн асуудал гэдгийг тэрбээр танилцуулсан юм.

 

 

Дараа нь Улсын Их Хурлын гишүүн Л.Мөнхбаясгалан, С.Эрдэнэбат, Б.Бат-Эрдэнэ, С.Замира, О.Саранчулуун, Х.Баасанжаргал нар үг хэлж, урьдчилан сэргийлэх ажлын цар хүрээ, далайцыг тэлж, үр дүнг сайжруулах, хүүхэд хамгааллын талаар чиг үүрэг бүхий байгууллага, субьектуудын бодлогын уялдааг хангах, асуудлыг нарийвчлан судалж, шалтгаан, нөхцөл, үр дагаварыг тодорхойлох, хууль, эрх зүйн орчныг боловсронгуй болгох, боловсролын үр нөлөө, эцэг эх, багш, сурган хүмүүжүүлэгчид, томчуудын үүрэг хариуцлагыг өндөржүүлэх, шуурхай байдлыг нэмэгдүүлэх зэрэг олон асуудлыг хөндсөн юм.

 

 

Үүний дараа Байнгын хорооны хуралдаанаар орон сууц захиалах, худалдан авах харилцааг зохицуулж байгаа хууль тогтоомжийн биелэлтийн талаарх Хот байгуулалт, барилга, орон сууцжуулалтын яам, Нийслэлийн Засаг даргын Тамгын газар болон бусад холбогдох байгууллагын мэдээллийг сонслоо. Байнгын хороонд энэ асуудлаар 200 гаруй хүний асуудлыг хөндсөн 32 өргөдөл, гомдол ирээд байгаа юм. Иргэдийн хүсэл, амьдралын шаардлага дээр тулгуурлан залилан, луйвар хийж буй энэ асуудлыг хууль, эрх зүйн хүрээнд шийдвэрлэх талаар Байнгын хороо анхаарал хандуулан ажиллаж буй О.Номинчимэг танилцуулав.

 

 

Орон сууцны барилга барих зөвшөөрөл, захиалгын гэрээ, барилгын чанар болон аюулгүй байдалд тавих хяналт, ашиглалтад оруулах үйл явцын талаар Хот байгуулалт, барилга, орон сууцжуулалтын дэд сайд С.Энхболд танилцуулав. Өнөөдрийн байдлаар манай улсын нийт 997023 өрхийн 295433 нь орон сууцанд амьдарч байгаа бөгөөд 2021 оноос хойш улсын хэмжээнд жилд дунджаар 21096 айлын орон сууц ашиглалтанд орж байна. Хуульд заасны дагуу барилга байгууламжийн зураг төсөл боловсруулах, барилга угсралт, өргөх байгууламж, барилгын материалын үйлдвэрлэл эрхлэх болон бага, дунд, өндөр, онцгой төвөгшилтэй барилгын тусгай зөвшөөрлийг яамнаас олгож буйг дэд сайд мэдээлэлдээ дурдаж, барилгын төслийн үе шатуудад зөвшөөрөл, бүртгэл, хяналтын уялдаа алдагдсанаас ашиглалтад орохгүй гацах эрсдэл үүсгэдгийг мэдээллээ. Үе шатуудаас газрын эрх, техникийн нөхцөл олгох, барилгын ажлыг эхлүүлэх болон зураг төсөлд өөрчлөлт оруулах, гүйцэтгэлийн бичиг баримт бүрдүүлэхтэй холбоотой асуудлууд гацаа саад үүсгэх нь их байгаа юм.

 

 

Барилгын төслүүд дуусаагүйн шалтгааныг судлаад төсөл эхлэх үед санхүүжилтийн эх үүсвэр баталгаажаагүй, батлагдсан зураг төсөл явцын дунд өөрчлөгдсөн ч бүртгэлд тусгагдаагүй, гэрээний хэрэгжилт сул, хариуцлага шилжих, маргаан удаашрах, хяналтын тогтолцоо сул, газрын асуудал зонхилж байгааг тогтоосон байна. Мөн зах зээлийн өөрчлөлт, техникийн нөхцөл, дэд бүтцийн асуудлууд ч нөлөөлж байгаа юм.

Салбарын хэмжээнд илэрч буй зөрчлүүдийн дийлэнх нь хот байгуулалтын ерөнхий төлөвлөгөө зөрчих, барилга хоорондын зай хэмжээ, нарны тусгал, ногоон байгууламж болон гадна тохижилтын шаардлага хангахгүй байх, мөн зураг төсөл болон зөвшөөрөлгүйгээр барилга барих асуудлууд байгааг дэд сайд С.Энхболд нэрлэж, барилга, барилгын материалын чанар, аюулгүй байдалтай холбоотой зөрчлүүд тодорхой хэмжээгээр гарч буйг хэллээ. Иргэд зураг төсөл, зөвшөөрөл зэрэг хязгаарлагдмал мэдээллийг авч чаддаг боловч төслийн санхүүжилт, техникийн нөхцөл, газрын эрх зэрэг эрсдэлтэй мэдээллийг мэдэх боломжгүй байдаг байна.

Дуусаагүй барилгын гэх асуудлыг цаашид гаргуулахгүй байхын тулд урьдчилан сэргийлэх, хариуцлагыг тодорхой болгох, бүртгэл мэдээллийн нэгдсэн тогтолцоог бүрдүүлэх болон иргэд болон хөрөнгө оруулагчдын эрх ашгийг хамгаалах эрсдэлд суурилсан эрх зүйн орчныг бүрдүүлэх шаардлагатайг дэд сайд мэдээлэлдээ онцолсон юм.

 

 

Мөн Байнгын хорооны хуралдаанд Эд хөрөнгийн эрхийн улсын бүртгэлийн тухай хуулийн 31 дүгээр зүйлийн 31.2 дахь хэсэг буюу “Барьж дуусаагүй барилгын эрх эрхийн улсын бүртгэлд бүртгэгдсэн тохиолдолд уг барилгад хөрөнгө оруулсан иргэн, хуулийн этгээд (захиалагч) нь урьдчилсан тэмдэглэл хийлгэж болно” гэсэн заалтын хэрэгжилтийн талаар Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд Б.Энхбаяр мэдээлэл хийв. Дуусаагүй барилгыг хөрөнгө оруулагч, захиалагч нарын мэдүүлгээр дундын, эсхүл хэсэгчлэн тус тусын өмчлөлд бүртгэж байгаа юм. Өнөөдрийн байдлаар мэдээллийн санд бүртгэгдсэнээр нийтдээ 12324 дуусаагүй барилга бүртгэлтэй байгаагийн 2340 нийтийн орон сууцны зориулалттай байна. Зөвхөн 2025 онд гэхэд 143 дуусаагүй орон сууцны барилга бүртгэгджээ. Барилгаа улсын бүртгэлд бүртгүүлэх нь тухайн компанийн сайн дурын хэрэг учир харьцангуй цөөн бүртгүүлж байгааг сайд мэдээлэлдээ онцоллоо.

Иргэн, хуулийн этгээд захиалгын гэрээгээр хөрөнгө оруулж байгаа боловч барилгыг барьж байгаа этгээдийн дангаар өмчлөлд бүртгэж байгаагаас захиалагчдын эрх зөрчигдөж байгааг тэрбээр дурдаж, заавал бүртгүүлэхээр хуульчлах нь зүйтэй гэсэн юм. Мөн мэдээллийг ил тод, нээлттэй болгосноор иргэдийг хохироож, өөр этгээдтэй давхар гэрээ байгуулан залилах, хохирох эрсдлээс урьдчилэн сэргийлэх боломжтой гэлээ.

 

 

Барилга барьж байгаа өмчлөгч дуусаагүй барилгаа удаан хугацаатай, өндөр хэмжээтэй зээлийн барьцаанд тавьдгаас захиалагчийн өмчлөлд шилжүүлэх үйл явц удааширч, эрсдэл үүсдэг байна. Зээлээ төлж чадахгүйд хүрвэл барьцаанд тавьсан барилгыг хураах, эрх, өмчлөлийг нь түдгэлзүүлэх тохиолдол цөөнгүй гардаг аж. Нийтийн зориулалтай орон сууцны барьж дуусаагүй барилгыг барьцаанд тавьж, улсын бүртгэлд бүртгүүлсэн барьцааны гэрээ 3179 байгаагийн 394 нь 2025 онд хийгджээ.

Тус яамнаас захиалан Эд хөрөнгийн эрхийн улсын бүртгэлийн тухай хуулийн барьж дуусаагүй барилгад хамаарах зарим зохицуулалтын хэрэгжилтийн үр дагаварт үнэлгээ хийлгэсний тайланг мөнхүү Байнгын хорооны хуралдаанд танилцууллаа.

 

 

Сайд, дэд сайд нарын мэдээлэлтэй холбогдуулан Улсын Их Хурлын гишүүн С.Эрдэнэбат, Б.Бат-Эрдэнэ, П.Сайнзориг нар асуулт асууж, хариулт авлаа. Бодитой, хохиролтой луйвар, залилангийн гэм хэрэг газар аваад байгаа нь илэрхий боловч түүний хэд хэчнээн нь хэрхэн шийдвэрлэгдэж, хэдэн хүн ял зэм хүлээж, ямар хэмжээний хохирол төлсөн тухай асуудал тодорхойгүй байгааг Улсын Их Хурлын гишүүн С.Эрдэнэбат анхааруулж, орон сууцны төслүүд, тэдгээрийн өмчлөл, бүртгэлийн мэдээллийг иргэдэд ил тод болгоход яагаад болохгүй байгааг асууж, Хууль зүй, дотоо хэргийн сайд Б.Энхбаяраас хариулт авав. Сайд түүнд өгсөн хариултдаа иргэд захиалах гэж байгаа байрныхаа тухай нарийвчилсан мэдээллийг нотариатаас авах боломжтойг дурдав.

 

 

Улсын Их Хурлын гишүүн Б.Бат-Эрдэнэ мөн анхны зураг төсөл өөрчлөгддөг, зөвшөөрөл, хяналтын уялдаагүй байдал, мэдээлэл ил тод биш зэргийг онцлоод, “Авлига хороолол” гэгддэг орон сууцны хотхоны талаар тодотгон асуув. Нийт орон сууцны 80 гаруй хувь борлогдсон тус хотхонд улсын комисс ажиллах эсэх, иргэд, захиалагчдын хохирлыг хэрхэн шийдвэрлэх талаар тодорхой шийдэлд хүрээгүй гэдгийг Хот байгуулалт, барилга, орон сууцжуулалтын яам болон холбогдох байгууллагын дарга, удирдлагууд өгүүлсэн бол газрын болон байгаль орчин, хот байгуулалтын харилцааны хууль, тогтоомжууд дахь зөрчлүүдээс энэ асуудал үүссэн гэдгийг Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд Б.Энхбаяр тайлбарласан юм. Хуулийн зөрчлийг арилгах чиглэлээр ажиллаж байгаагаа Улсын Их Хурлын гишүүн П.Сайнзориг энэ үеэр мэдээлэв.

 

 

Хэлэлцэж буй асуудалтай холбогдуулан Улсын Их Хурлын гишүүн С.Эрдэнэбат, Б.Бат-Эрдэнэ нар үг хэлж, яамд, газрууд уялдаа холбоотой, чиг үүргээ хэрэгжүүлэх талаар идэвх санаачилгатай, хариуцлагатай ажиллах, барилга, орон сууцны стандарт, шаардлагыг мөрдөх, хууль, тогтоомжийн нийцлийг хангах зэрэг асуудлуудыг хөндөж, байр сууриа илэрхийлэв гэж Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээлэл, олон нийттэй харилцах газраас мэдээллээ.

Хуваарийн дагуу өнөөдөр буюу гуравдугаар сарын 17-ны мягмар гарагт цахилгаан хязгаарлах байршлуудын мэдээллийг хүргэж байна. 

Эх сурвалж: УБЦТС

Тодруулбал, өрөөнүүдийн хаалга, шал, хана, тааз, давхар дундын шатыг шинэчилж, ариун цэврийн өрөөнүүдэд шинэ тоноглол суурилуулан, дотор гэрэлтүүлэг болон бусад шаардлагатай засварын ажлуудыг хийсэн юм.

Тус засвар, шинэчлэлтийн ажлыг Нийслэлийн орон нутгийн хөгжлийн сангийн хөрөнгө оруулалтаар “Си Жи Өү Эм” ХХК гүйцэтгэж, нийслэлийн Хөрөнгө оруулалтын газар захиалагчийн техник хяналтыг хэрэгжүүлэн ажиллалаа.

Тодруулбал, ОБЕГ-ын Захиргаа эрхзүй, хүний нөөцийн газрын Эрүүл мэнд, сэтгэлзүйн хэлтсийн дарга, дэд хурандаа Д.Хонгор, Гамшгаас хамгаалах сургалтын газрын Гамшгаас хамгаалах сургалтын хэлтсийн дарга, дэд хурандаа М.Батмөнх, НОБГ-ын Гамшгаас хамгаалах сургалтын хэлтсийн дарга, дэд хурандаа Д.Хадбаатар, Баянгол дүүргийн Онцгой байдлын хэлтсийн дарга, дэд хурандаа Н.Оюунболд, Баруун бүсийн-Ховд аймгийн Онцгой байдлын газрын дарга, дэд хурандаа Г.Нэргүй, ДХИС-ийн Онцгоой байдлын сургуулийн Эдийн засаг, нөөцийн удирдлагын тэнхимийн профессор, дэд хурандаа С.Байгалмаа нар тус тус хурандаа цол хүртлээ. 

Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн 2021 оны 136 дугаар зарлигаар батлагдсан “Цэргийн алба хаагчдад цэргийн цол олгох журам”-ыг үндэслэн ахлах офицерын хурандаа цолыг ЗХЖШ-ын даргын тушаалаар жилд хоёр удаа олгодог болсон билээ.

Цол олгох үеэр ЗХЖШ-ын дарга дэслэгч генерал С.Ганбямба хэлсэн үгэндээ “Хурандаа цол нь дэлхийн улс орнуудын армид байдаг ахлах офицерын эрхэм дээд цол юм. Та бүхэнд хурандаа цолны нэр хүндийг өргөж явах өндөр хариуцлага ноогдож байна. Та бүхэн Батлан хамгаалах салбар, Зэвсэгт хүчин болон төрийн цэргийн байгууллагуудад шат дараалсан албан тушаалуудыг хашиж, улс орныхоо тусгаар тогтнол, бүрэн эрхт байдал, үндэсний аюулгүй байдлын төлөө өөрийн мэдлэг боловсрол, ажлын туршлага, зүрх сэтгэлээ дайчлан, өргөсөн тангарагтаа үнэнч байж албан тушаалын шаардлага, шалгуур үзүүлэлтээ ханган энэхүү цолыг хүртэж байна. Энэхүү эрхэм цолонд хүрэхэд та бүхний найдвартай ар тал болсон гэр бүлийнхэнд тань баяр хүргэж, талархал илэрхийлье” хэмээн онцоллоо.