Өдгөө тус нисэх онгоцны буудлын эрчим хүчний хэрэглээний 90 гаруй хувийг цэвэр эрчим хүч бүрдүүлж, жилд салхи, нарны эх үүсвэрээс үйлдвэрлэсэн 21 сая гаруй кВт.ц цахилгаан хэрэглэж байна. Мөн халаалт, хөргөлтийн системийн жилийн эрчим хүчний хэрэглээг 60 хувиар, ашиглалтын зардлыг 50 хувиар бууруулж, жил бүр 2.6 сая шоо метр байгалийн хий хэмнэдэг болжээ.

Нээлтийн ёслолын үеэр төрийн далбаа барьсан морьт баг сүр жавхлантайгаар талбайд орж ирж, олон зуун туг салхинд намирав. Мянга гаруй бөхчүүд өргөн дэлгэр алхсаар гарч ирэн, хүч чадлаа харууллаа. Морин спортын үзүүлбэрүүд хурц, сэтгэл хөдөлгөм болж, хүн хүлэг хоёрын уялдаа холбоог тод харуулсан байна. Мөн өнгө өнгийн утаан будаг тэнгэрт хөөрч, уудам тал нутгийн үзэмжийг улам чимлээ.

Энэхүү наадам 20-ны өдрийг хүртэл үргэлжилсэн бөгөөд наадмын үеэр биет бус соёлын өвийн бүтээгдэхүүний дэлгэн үзүүлбэр, бөхийн барилдаан, сур харваа, морин уралдаан, ардын зан заншилтай танилцах, үндэсний хувцас өмсөж зургаа авхуулах зэрэг 20 гаруй төрлийн арга хэмжээ зохион байгуулагдав. Наадамчид 3 өдрийн турш хурдан хүлгийн тоосонд хийморио сэргээж, хүчит бөхчүүдийн уран мэхэнд баясаж сайхан наадлаа.

Энэхүү томоохон арга хэмжээ нь нэг талын соёлын үзэсгэлэн биш, харин харилцан хүлээлттэй солилцоо юм.

2025 онд Өвөр Монгол орон Хятад-Далайн орнуудын залуучуудын солилцооны наадмыг зохион байгуулсан ба Австрали-Хятадын найрамдлын нийгэмлэгийн Хойд Австралийн салбарын төлөөлөгчид оролцсон байна. Хоёр талын залуучуудын төлөөлөгчид хамтдаа тоглолт хийж, биет бус соёлын өвийг хамгаалах тал дээр сэдэвчилсэн хэлэлцүүлэг өрнүүлсэн нь хоёр бүс нутгийн залуучуудын солилцоо, хүмүүс хоорондын харилцаанд гарсан томоохон амжилтыг тэмдэглэжээ. Үүний зэрэгцээ Өвөр Монгол олон жилийн турш Сидней, Дарвин зэрэг газруудад “Хятадын Шинэ жилийн мэнд хүргэе”, “Үзэсгэлэнт Өвөр Монгол” зэрэг соёлын тоглолтуудыг зохион байгуулж, хоёр талын соёлын солилцоо, хамтын ажиллагааг тасралтгүй хөгжүүлсээр ирсэн юм.

Далайн орнуудын залуучуудын Хятад руу хийсэн аялал нь Хятадын уламжлалт соёлын жинхэнэ дүр зургийг эргэн харж, Далайн орнуудын ард түмний хооронд нөхөрлөлийн үрийг тарьсан байна.

Өдгөө Өвөр Монголын соёлын төлөөлөгчид Дарвины соёлын солилцооны үйл ажиллагаанд оролцхоор далайг гатлав.

Дарвины соёлын солилцооны үйл ажиллагааны үеэр Өвөр Монголын төлөөлөгчид “2026 оны Дарвины Хятадын соёлын наадам”-д оролцож, гудамжны урлагийн тоглолт зохион байгуулан, Өвөр Монголын аялал жуулчлалыг сурталчилж, соёл, бүтээлч бүтээгдэхүүнүүдээ танилцуулж, соёлын семинар болон ажлын уулзалтуудыг зохион байгуулав.

Ялангуяа “2026 оны Дарвины Хятадын соёлын наадам”-ын гол талбай болох далайн эргийн бүс болон хотын төвийн явган гудамжинд Өвөр Монголын “Найр” хамтлаг олон нийтэд уртын дуу, хөөмий, үндэстний хөгжмийн зэмсгийн тоглолт, богино дуу, ардын дуу зэрэг олон төрлийн урлагийн үзүүлбэр толилуулсан юм. Тэд орон нутгийн хөгжим сонирхогчидтой харилцан, Хятадын уламжлалт соёлыг тод томруун харуулж, энэхүү эргийн хотод Хятад сэдэвт эрч хүчтэй уур амьсгалыг бүрдүүлэв.

Төв банкны "Оросын Холбооны Улсын банкны салбарын хөгжил" тайланд тэмдэглэснээр, зургадугаар сарын 1-ний байдлаар банкууд дахь иргэдийн нийт хөрөнгийн хэмжээ 67.6 их наяд рубль болж буурчээ. Хөрөнгийн гадагшлах урсгалыг нарийвчлан авч үзвэл, иргэдийн харилцах дансны үлдэгдэл 300 тэрбум рублиэр буюу 1.4 хувиар, харин хугацаатай хадгаламжийн хэмжээ 200 тэрбум рублиэр буюу 0.4 хувиар тус тус хорогдсон байна.

Хадгаламж буурах болсон гол шалтгаануудын нэг нь тавдугаар сарын нийгмийн халамжийн тэтгэмжүүдийг дөрөвдүгээр сард урьдчилан олгосон явдал юм. Үүний улмаас дөрөвдүгээр сард банкуудын эх үүсвэр хиймлээр өсөж, тавдугаар сард шинээр орох мөнгөн урсгал саарчээ. Түүнчлэн тавдугаар сарын урт хугацааны баярын өдрүүдээр иргэд аялал жуулчлал, амралт зугаалга болон баяр ёслолын арга хэмжээнд их хэмжээний зардал гаргасан байна. Баярын өдрүүдэд бэлэн мөнгөний эрэлт өндөр хэвээр байсан бөгөөд эргэлтэд байгаа бэлэн мөнгөний хэмжээ тавдугаар сард 400 тэрбум рублиэр нэмэгдэж, зургадугаар сарын 1-ний байдлаар 20.48 их наяд рубльд хүрчээ.

Үүний зэрэгцээ ипотекийн зээлийн зах зээлд уналт ажиглагджээ.

Арилжааны банкуудаас тавдугаар сард олгосон ипотекийн зээлийн хэмжээ дөрөвдүгээр сарынхтай харьцуулахад 9 хувиар буурч, 359 тэрбум рублиэс 328 тэрбум рубль болж багассан байна.

Цаашид, аж ахуйн нэгжүүдийн хөрөнгийн өсөлт болон ипотекийн зээлийн хумигдаж буй хандлага нь Оросын банкны салбарын ерөнхий төлөв байдал, зээлийн бодлогод тодорхой нөлөө үзүүлэхээр байна гэв.

Ван И хэлэхдээ “ БНХАУ, Монгол Улс бол найрсаг хөрш юм. БНХАУ нь том жижиг хэмжээнээс үл хамааран бүх улс орнууд тэгш эрхтэй байхыг ямагт баримталж, хөршийн дипломат харилцаандаа найрсаг, чин үнэнч, харилцан ашигтай, хүртээмжтэй байх үзэл баримтлал болон дото хөрш, сайн хамтрагч нь байх зарчмыг баримталсаар ирсэн бөгөөд Монгол Улсыг хөршийн дипломат харилцааныхаа чухал байранд тавьж, хоёр улсын найрсаг хөршийн хамтын ажиллагааг идэвхтэй дэмжиж байна. БНХАУ, Монгол Улсын Найрамдал, хамтын ажиллагааны гэрээ”-нд БНХАУ, Монгол Улс хоёр энх тайван зэрэгцэн орших таван зарчмыг баримталж, гуравдагч улс өөрийн нутаг дэвсгэрийг нөгөө улсын бүрэн эрхт байдал, аюулгүй байдалд хор хөнөөл учруулах зорилгоор ашиглахыг зөвшөөрөхгүй гэж тодорхой заасан. Энэ нь БНХАУ, Монгол Улсын харилцааны эрүүл хөгжлийн чухал баталгаа юм. Зуун жилийн хугацаанд урьд өмнө байгаагүй өөрчлөлтүүдтэй тулгарч буй БНХАУ, Монгол Улс найрсаг хамтын ажиллагааны ерөнхий чиглэлийг бат баримталж,амин чухал ашиг сонирхлын асуудлаар бие биеэ тууштай дэмжиж, хоёр ард түмний үндсэн болон урт хугацааны ашиг сонирхлыг харгалзан үзэж, БНХАУ, Монгол Улсын иж бүрэн стратегийн түншлэлийн харилцааг шинэ эриний утга агуулгаар тасралтгүй баяжуулж, янз бүрийн гадаад сорилтуудыг хамтран шийдвэрлэх ёстой”гэжээ.

Ван И “ БНХАУ нь Монгол Улстай хамтран хоёр төрийн тэргүүний стратегийн удирдлага дор энх тайван зэрэгцэн орших, харилцан туслалцах, харилцан ашигтай хамтын ажиллагааны хоёр орны хувь заяаны нэгдмэл цогцыг хамтран байгуулахын төлөө зүтгэхэд бэлэн байна. БНХАУ-ын гадаад бодлого үргэлжилсэн, тогтвортой байдлаа хадгалсаар ирсэн бөгөөд Монгол Улсын найдвартай түнш хэвээр байж, Монгол Улсын хөгжил цэцэглэлтэд тогтвортой туслалцаа үзүүлэхэд бэлэн байна. БНХАУ-ын “15-р таван жилийн төлөвлөгөө”-нд ирэх таван жилийн чансаатай хөгжлийн ерөнхий хөтөлбөрийг гаргасан бөгөөд дэлхий нийтэд боломж хангасан юм. БНХАУ Монгол Улсын эдийн засаг харилцан бие биеэ нөхөж чаддаг тул хөгжлийн стратегийн уялдаа холбоог бэхжүүлэх нь хамтын ажиллагааны салбарыг өргөжүүлэн, хамтын ажиллагааны нөөцийг илрүүлж, хоёр улсын эдийн засаг, нийгмийг хөгжүүлэхэд тустай юм. БНХАУ "Бүс ба Зам" санаачилгыг чансаатай хамтран бүтээх, худалдаа эдийн засгийн хамтын ажиллагааг өргөжүүлэх, олон салбарын хамтын ажиллагааны чанар хэмжээг сайжруулан нэмэгдүүлэхэд түлхэц үзүүлэн, илүү олон бодит үр дүнд хүргэхийн төлөө Монгол Улстай хамтран ажиллахад бэлэн байна” гэж онцлов.

Мөн Ван И хэлэхдээ “ БНХАУ Монгол Улс хөгжиж буй орнуудын хувьд олон улсын болон бүс нутгийн асуудалд өргөн хүрээтэй нийтлэг ашиг сонирхол, ижил төстэй бодлогын байр суурьтай юм. Монгол Улс бүс нутгийн энх тайван, хөгжилд үргэлжлүүлэн идэвхтэй хувь нэмэр оруулсаар байхыг БНХАУ дэмжих бөгөөд хоёр тал Хятад-Монгол-Орос, Шанхайн хамтын ажиллагааны байгууллагын хамтын ажиллагаагаар дамжуулан Монгол Улс хөгжлийн илүү олон хөдөлгүүртэй болохыг БНХАУ сайшааж байна. Ганц талт үзэл дэлгэрч, худалдааны ивээх үзэл газар авч байгаатай холбогдуулан БНХАУ олон талт үзлийг үргэлж дэмжин хэрэгжүүлж, олон улсын үйл хэрэгт НҮБ гол, тэргүүлэх үүрэг гүйцэтгэхийг дэмжиж, илүү шударга, тэгш дэлхийн засаглалын тогтолцоог бий болгоход Монгол Улс зэрэг бүх улс оронтой хамтран ажиллахад бэлэн байна” гэжээ.

Б.Батцэцэг хэлэхдээ “ Монгол Улсын хувьд хөршүүд нь орлуулшгүй юм. Хөршүүдтэйгээ, ялангуяа БНХАУ-тай харилцаагаа хөгжүүлэх нь Монгол Улсын гадаад бодлогын тэргүүлэх чиглэл байсаар ирсэн. Хоёр талын хамтын хүчин чармайлтаар Монгол Улс, БНХАУ-ын харилцаа иж бүрэн стратегийн түншлэлийн өндөр түвшинд хүрч, олон салбарын хамтын ажиллагаа цэцэглэн хөгжиж, хоёр орны ард түмэнд ашиг тусаа өгч байна. Хоёр тал үргэлж хүндэтгэлтэй, итгэлцэлтэй, тэгш эрх бүхий харилцан ашигтай байдлаар үйл ажиллагаагаа явуулж, хөршийн харилцааны үлгэр жишээ болж байна. БНХАУ-ын гол ашиг сонирхолд хамаарах бүх асуудлаар Монгол Улс БНХАУ-ын байр суурийг ойлгож, дэмжиж байна. Монгол Улс нэг Хятадын зарчмыг тууштай баримталж, БНХАУ нутаг дэвсгэрийнхээ бүрэн эрхийг хамгаалж, үндэсний нэгдлийг биелүүлэхийг дэмжиж, "Тайванийн тусгаар тогтнол"-ыг дэмждэггүй. Дэлхийн хэмжээний нарийн төвөгтэй, тогтворгүй нөхцөл байдалтай тулгарч буй Монгол Улс, БНХАУ хоёр талын харилцааг шинэ өндөрлөгт тасралтгүй гаргахын тулд улам бүр нягт хамтран ажиллах шаардлагатай байна. Монгол Улс БНХАУ-ын 15-р таван жилийн төлөвлөгөөнд өндөр ач холбогдол өгч, БНХАУ-тай хөгжлийн стратегийн уялдаа холбоог бэхжүүлэн, худалдаа, хөрөнгө оруулалтыг өргөжүүлж, дэд бүтцийн холболтыг эрчимжүүлж, чухал ашигт малтмал, экологийн засаглал зэрэг салбарт хамтын ажиллагаагаа өргөжүүлэхийг эрмэлздэг. Монгол Улс Монгол, Хятад, Орос, Шанхайн хамтын ажиллагааны байгууллага, АПЕК зэрэг олон талт механизмыг үнэлж, бүс нутгийн энх тайван, тогтвортой байдал, хөгжил цэцэглэлтэд илүү их үүрэг гүйцэтгэхийг эрмэлздэг. Өнгөрсөн сард БНХАУ НҮБ-ын Аюулгүйн Зөвлөлийн ээлжит даргалагчийн албыг хүлээн авч, өндөр түвшний уулзалтыг даргалсан бөгөөд НҮБ-ыг сэргээх, дэлхийн засаглалыг шинэчлэх, сайжруулах зэрэг чухал санаачилгыг санал болгосон. Монгол Улс үүнийг өндрөөр үнэлж, НҮБ-аар гол цөм болгосон олон улсын системийг хамгаалах, олон талт үзлийг хамтран дэмжих зорилгоор БНХАУ-тай хамтын ажиллагаагаа бэхжүүлэхийг хүсэн эрмэлздэг”гэжээ.

Хэлэлцээний дараа хоёр орны ГХ-ны сайд нар хоёр орны ГХЯ хоорондын жилийн хамтын ажиллагааны төлөвлөгөөнд гарын үсэг зурж, сэтгүүлчидтэй хамт уулзав.

Тэд эмэгтэйчүүдийн гар урлалын цэг,эмэгтэйчүүд,хүүхдийн үйл ажиллагааны төв,хөдөөгийн аж үйлдвэрийн хүрээлэнд хүрч, эмэгтэйчүүдийн бизнес эрхлэлт,хөдөлмөр эрхлэлтийн ажлын талаар судалгаа хийж,биет бус соёлын өвийн гар урлал,сүүн бүтээгдэхүүн боловсруулах, хөдөө аж ахуй, мал аж ахуй аж үйлдвэржилтийн чиглэлээр ӨМӨЗО-ны Эмэгтэйчүүдийн Холбооны хийж буй ажлыг ойлгосон байв.

ӨМӨЗО-ны Олон Улсын Монгол Эмнэлгийн захирал н.Насандалай, дэд захирал Г.Хасбулаг, Монголын Үндэсний Анагаах Ухааны Их сургуулийн эмнэлэг хөгжлийн дарга Б.Дашлхүмбэ, МАУТЭ-ийн захирал Т.Алимаа, МАУТЭ-ийн эмнэлзүй эрхэлсэн дэд захирал Э.Энхсүрэн болон бүх эмчилгээний тасгийн холбогдох ажилтнууд хамтдаа тус арга хэмжээнд оролцов.

Ёслолын үеэр Олон Улсын Монгол Эмнэлгийн захирал н.Насандалай:

- Монгол Улсын талаас үзүүлж буй урт хугацааны дэмжлэгт талархал илэрхийлж, Олон Улсын Монгол Эмнэлгийн хөгжлийн тухай танилцуулав. Тэрээр Олон улсын монгол эмнэлэг нь Монгол уламжлалт анагаах ухааны өвөрмөц оношилгоо, эмчилгээний арга барилд тулгуурлан, эмнэлэг байгуулагдсанаас хойш монгол уламжлалт анагаах ухааны мэргэжилтнүүдийг Монгол Улсын 11 аймаг, хотод томилж, 25 удаагийн үнэ төлбөргүй зөвлөгөөг зохион байгуулж, 40000 өвчтөнд ашиг тусаа өгч, Монгол Улсын ард түмний итгэлийг олсон. Монгол Улсын Эрүүл мэндийн яамны Эрүүл мэндийн хөгжлийн төвтэй дөрвөн жил дараалан “Хятад-Монголын уламжлалт анагаах ухааны мэргэжилтнүүийг сургах курс”, “Хятад-Монголын монгол анагаах ухааны тохиромжтой нөхөн сэргээх технологийн сургалт” зэрэг 12 сургалтыг хамтран зохион байгуулж, нийт 800 гаруй монгол эмнэлгийн ажилтан сургалтад хамрагдсан гэж танилцууллаа.

2024 оны 04-р сард Монгол Улсын Анагаах Ухааны Их Сургуультай хамтын ажиллагааны гэрээнд гарын үсэг зурснаас хойш хоёр талын хамтын ажиллагаа улам бүр эрчимжиж байна. Манай эмнэлгийн гурван мэргэжилтэн Монгол Улсын Анагаах Ухааны Их Сургуульд докторын удирдагчаар, нэг мэргэжилтэн зочин профессороор томилогдсон. Одоогоор бид дөрвөн докторантыг хамтран сургаж, олон улсын судалгааны хоёр төсөл хэрэгжүүлэн, таван удаагийн эрдэм шинжилгээний солилцооны арга хэмжээ зохион байгуулж байна.

Шинээр байгуулсан “Монгол уламжлалт анагаах ухааныг түгээн дэлгэрүүлэх хамтын ажиллагааны төв” нь хоёр талын одоогийн хамтын ажиллагаанд суурилсан цоо шинэ шинэчлэл юм. Ирээдүйд хоёр тал монгол уламжлалт анагаах ухааны зүрх судасны болон тархины судасны өвчнийг эмчлэх, уламжлалт ясны сийрэгжилт, монгол анагаах ухааны таван засалын эмчилгээ гэсэн гурван үндсэн чиглэлээр технологийг сурталчлах, клиник хамтын ажиллагааг явуулахад анхаарлаа хандуулах болно. Анагаах ухааны технологи солилцох тогтмол платформ байгуулж, уламжлалт анагаах ухааны клиникийн туршлага, оношилгоо, эмчилгээний дэвшилтэт технологи, шинжлэх ухааны судалгааны инновацын ололт амжилтуудаа хуваалцаж, цогц хамтын ажиллагааг хэрэгжүүлнэ гэж хэлэв.

МАУТЭ-ийн захирал Т.Алимаа:

- Захирал Насандалай болон төлөөлөгчдийн багийг халуун дотноор угтаж байгаагаа илэрхийлж, хоёр талын технологийн инновац, мэргэжилтэн бэлтгэн сургах чиглэлээр солилцоо, хамтын ажиллагааг улам гүнзгийрүүлэх боломж олгох болно гэдэгт итгэн найдаж байгаагаа илэрхийлэв. Тэрээр тус эмнэлэг 2014 онд байгуулагдсан бөгөөд 2021 онд албан ёсоор Монгол Улсын Анагаах Ухааны Их Сургуулийн харъяа Монгол Анагаах Ухааны Төв эмнэлэг болсон гэдгийг онцоллоо.

Монголын Үндэсний Анагаах Ухааны Их сургуулийн эмнэлэг хөгжлийн дарга Б.Дашлхүмбэ хэлсэн үгэндээ:

- 2026 оны 01-р сарын 16-нд Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ухнаагийн Хүрэлсүх уламжлалт анагаах ухааны мэдлэг, соёлын өвийг судлах, хадгалах, түүний ололт амжилтыг гүнзгийрүүлэн хөгжүүлэх, сурталчлах ажлыг багтаасан Ерөнхийлөгчийн зарлиг гаргасан тухай дурджээ. Монгол Улсын Засгийн газар иргэдийн эрүүл мэндийг хамгаалах, амьдралын чанарыг сайжруулах зорилгоор уламжлалт анагаах ухааны онол, арга зүйд суурилсан "Монголын уламжлалт анагаах ухааныг хөгжүүлэх үйл ажиллагааны төлөвлөгөө"-г боловсруулан хэрэгжүүлсэн. Тэрээр хоёр тал чин сэтгэлээсээ хамтран ажиллаж, монгол уламжлалт анагаах ухааны нөөц баялгийг ухаж, монгол уламжлалт анагаах ухааны хөгжил цэцэглэлтийг хамтдаа дэмжиж, хоёр орны ард түмэнд ашиг тусаа өгөх ёстой гэж илэрхийллээ.

Нээлтийн ёслолын дараа хоёр талын оролцогчид салбарын хөгжил, технологийн солилцоо, мэргэжилтнүүдийн хамтарсан сургалт, хамтарсан судалгааны төслүүд зэрэг сэдвээр гүнзгий хэлэлцүүлэг өрнүүлж, санал бодлоо солилцов.

Монгол уламжлалт анагаах ухаан бол Хятад, Монгол хоёр улсын уламжлалт анагаах ухааны хамтын үнэт эрдэнэс бөгөөд хоёр орны ард түмнийг холбосон чухал гүүр болох юм. Энэхүү Монгол уламжлалт анагаах ухааныг түгээн дэлгэрүүлэх хамтын ажиллагааны төвийг байгуулсан нь хоёр талын хамтын ажиллагаа шинэ үе шатанд орсныг харуулж байна. Ирээдүйд Өвөр Монголын Олон Улсын Монгол Эмнэлэг үүнийг шинэ эхлэл болгон хамтын ажиллагааны цар хүрээгээ тасралтгүй өргөжүүлж, нөөц баялаг, технологи, мэргэжилтэн зэрэг давуу талаа бүрэн ашиглаж, Монголын Үндэсний Анагаах Ухааны Их Сургууль, Монголын Анагаах Ухааны Төвийн Эмнэлэгтэй хамтран ажиллаж, бие биенийхээ давуу талыг нөхөж, Хятад, Монголын сайн хөршийн найрамдалд илүү их хүчээ нэмж, Монгол уламжлалт анагаах ухааны соёлыг шинэ эрч хүчээр цэцэглүүлэх болно.